Een manier om de aansluiting tussen de re-integratiebehoefte en –mogelijkheden en de effectiviteit van re-integratie te bevorderen is het geven van verantwoordelijkheden (regie) aan de cliënt zelf. De veronderstelling hierachter is dat wanneer cliënten meer zelf verantwoordelijk zijn voor hun re-integratie, de betrokkenheid en motivatie om een traject tot een goed einde te brengen, wordt vergroot. Zelfsturing is nauw verwant aan het begrip ‘maatwerk’ en is direct in verband te brengen met de diagnosepraktijk van gemeenten en UWV, waar de RWI eveneens onderzoek naar heeft laten verrichten.
In de praktijk lijkt zelfsturing vooral te worden opgevat als de mogelijkheid van een Persoonlijk Re-integratie Budget (PRB) of de Individuele Re-integratie Overeenkomst (IRO). In de visie van de RWI gaat het echter ook om andere zaken zoals ‘empowerment’, zelfregie en de rolverdeling tussen cliënt en werkcoach of klantmanager. Zelfsturing heeft niet alleen gevolgen voor de klant, maar ook voor de professional die een andere rol vervult in het re-integratieproces.
Eind 2010 bracht de RWI drie publicaties uit over de mogelijkheden van zelfsturing bij re-integratie.
Het advies ‘Sturen op zelfsturing’ gaat in op de meerwaarde van het inzetten van zelfsturing bij re-integratie. Ook wordt beschreven aan welke voorwaarden moet worden voldaan om vaker zelfsturing in re-integratietrajecten toe te kunnen passen.
Tegelijk met dit advies heeft de RWI de handreiking ‘Het heft in eigen hand’ uitgebracht. De handreiking is bedoeld voor re-integratieprofessionals van gemeenten, UWV en re-integratiebedrijven, die het zelfsturend vermogen van hun klanten actief willen bevorderen. Aan de hand van concrete voorbeelden wordt beschreven hoe de meest recente inzichten uit de sociale psychologie zijn te vertalen naar de dagelijkse werkpraktijk in de spreekkamer.
Tot slot is er de achtergrondstudie bij de handreiking. Hierin wordt inzicht gegeven in hetgeen in (sociaal)psychologisch onderzoek bekend is over motivatie en zelfsturing.
In januari 2010 publiceerde de RWI ‘Het verhaal van de klant’. Hierin werd verslag gedaan van een onderzoek naar de toepassing van vormen van zelfsturing in de re-integratiepraktijk van gemeenten en UWV. Uit dit onderzoek bleek dat de mogelijkheden om cliënten zelf verantwoordelijkheid te laten nemen voor hun re-integratie maar zeer beperkt worden toegepast. Tegelijkertijd werd duidelijk dat werkzoekenden die zelf verantwoordelijk zijn en de ruimte krijgen om die verantwoordelijkheid te nemen, vaak meer gemotiveerd zijn om het re-integratietraject tot een goed einde te brengen. De publicaties ‘Sturen op zelfsturing’ en ‘Het heft in eigen hand’ zijn een vervolg op dit onderzoek.
Op dinsdag 17 mei 2011 organiseerde de Raad voor Werk en Inkomen (RWI) de miniconferentie 'Zelfsturing als leidraad in re-integratie van werkzoekenden'. Zelfsturing van cliënten is een prachtig uitgangspunt voor re-integratie. Maar wat vraagt dat van de organisatie, van de professional en van de cliënt? Tijdens de conferentie op 17 mei werd daarover gesproken en gedebatteerd. De presentaties van de sprekers zijn beschikbaar. Ook is er een verslag gemaakt van de middag.