Met de term onderbenutting bedoelen we werkenden die tijdelijk of permanent werkzaam zijn onder hun eigen opleidings-, kennis- en/of competentieniveau. Op verzoek van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) is het onderwerp 'Onderbenutting bij mbo'ers' opgenomen in het Jaarplan 2008 van de RWI. Aanleiding daartoe was de constatering in de Arbeidsmarktanalyse 2007 van de RWI dat mbo-opgeleiden in toenemende mate lagere en elementaire functies vervullen en daardoor onderbenut lijken te worden.
Onderbenutting leidt mogelijk tot het verval van talenten en dus tot verlies van menselijk kapitaal. Onderbenutte werknemers lopen wellicht blijvend loonachterstand op en kunnen beperkt worden in hun doorgroeimogelijkheden. Onderbenutting lijkt vooral te spelen bij de entree op de arbeidsmarkt en kan daarna langdurig zijn. Vooral in laagconjunctuur gaat daarmee talent verloren. In het licht van de huidige recessie is de kans groot dat mbo-schoolverlaters geen werk of alleen werk onder hun niveau vinden met alle consequenties van dien. Dit zijn belangrijke redenen om onderbenutting zo veel mogelijk tegen te gaan.
In het onderzoek 'Onderbenutting bij mbo'ers' heeft de RWI onderzoek laten uitvoeren onder mbo-schoolverlaters om meer zicht te krijgen op de omvang en duurzaamheid van onderbenutting. Uit het onderzoek komt naar voren dat ongeveer een kwart van de mbo’ers een baan onder het eigen niveau heeft. Onderbenutting komt met name voor bij jongeren (15-29 jaar); 36% van hen is werkzaam onder hun niveau. Daarnaast komt uit het rapport naar voren dat bijna de helft van alle werkenden op mbo-niveau de aansluiting tussen de eigen opleiding en baan niet optimaal vindt. De gevolgen voor werknemers die onder hun niveau werken zijn vooral negatief indien de onderbenutting lang duurt. Ongeveer de helft van de schoolverlaters die onder hun opleidingsniveau beginnen, werkt na vier jaar nog steeds op een lager niveau dan de opleiding rechtvaardigt. Langdurig onder je niveau werken, leidt tot verlies van tijdens de opleiding opgedane competenties en kennis. Een dergelijke achterstand wordt slechts langzaam en soms niet ingelopen. Het rendement van het gevolgde onderwijs wordt daarmee beperkt. Daarnaast verdienen werknemers minder dan ze zouden kunnen. De RWI is dan ook van mening dat onderbenutting een belangrijke plaats in zou moeten nemen op de agenda van het arbeidsmarktbeleid. Hierbij zal vooral aandacht moeten worden geschonken aan de aansluiting tussen het onderwijs en de arbeidsmarkt en de inrichting van de beroepsopleidingen. Door de dialoog tussen onderwijs en bedrijfsleven hierover te intensiveren kan een juiste afstemming van de behoeften van beide partijen tot stand komen.