Onderwijs en arbeidsmarkt zijn nauw verbonden. Een onvoldoende aansluiting kan aanleiding geven tot mismatches op de arbeidsmarkt. Daarvan is bijvoorbeeld sprake wanneer teveel jongeren worden opgeleid voor een diploma waar amper vraag naar is, en er tegelijkertijd sectoren zijn die kampen met structurele tekorten aan gediplomeerd personeel. Werkgevers hebben bovendien steeds meer behoefte aan mensen met een diploma op mbo 3 niveau en hoger. Het is daarom ook van belang dat jongeren op een zo hoog mogelijk niveau het onderwijs verlaten. Het post-initieel onderwijs aan werkenden en werkzoekenden levert een belangrijke bijdrage aan de inzetbaarheid en employability van de beroepsbevolking. De deelname aan Leven Lang Leren stagneert echter, met name onder laagopgeleiden, ouderen, werklozen en mensen zonder vast dienstverband. De organisatie van het scholingsaanbod sluit in veel gevallen onvoldoende flexibel aan op de behoefte. Ook het formuleren van de vraag naar scholing blijkt niet voor alle sectoren even gemakkelijk.
In het advies 'We worden er beiden beter van' pleit de RWI voor een investering in het leren van werknemers met een lage en/of verouderde opleiding. Er zijn in Nederland ongeveer 1,6 miljoen lageropgeleide werknemers. Lager opgeleiden nemen minder deel aan scholing, terwijl ze er evenveel baat bij kunnen hebben: een lagere kans op werkloosheid en een hoger loon. Ze leren ook minder informeel, 'on the job'. Voor veel van de werkzaamheden is geen specifieke opleiding nodig. Dat neemt niet weg dat het belangrijk is om te investeren in de ontwikkeling van lager opgeleiden. Vaak is er de nodige aandacht voor het bijhouden van vakkennis, maar het gaat ook om taal- en communicatieve vaardigheden en het vermogen om mee te veranderen als het werk verandert. Het advies beschrijft wat bedrijven kunnen doen om ook onder deze groep een leercultuur te stimuleren. Er gebeurt al veel, maar de RWI roept sectoren op om te kijken of er juist voor lager opgeleiden extra ondersteuning of initiatieven nodig zijn. Het advies beschrijft ook wat regionale partijen, zoals gemeenten en arbeidsmarktplatforms, kunnen doen. Het is gebaseerd op twee onderzoeken:‘Vakkrachten in ontwikkeling, Praktische mogelijkheden om lager opgeleiden tot scholing te bewegen’, uitgevoerd door IVA, en ‘Duurzame inzetbaarheid, Inventarisatie van doelgroepen en de noodzaak tot scholing’, uitgevoerd door TNO.
Voor bedrijven die invulling willen geven aan scholing van werknemers heeft de RWI een praktische werkwijzer uitgebracht: 'Tijd voor Scholing' De werkwijzer geeft antwoord op veel voorkomende vragen, bijvoorbeeld: wat is een zinvolle invulling van scholing, zijn er subsidies en waar vind ik ondersteuning? In oktober 2010 presenteerde de RWI ook een brochure voor werknemers. In deze brochure, 'Leren als je werkt', staan praktische tips en suggesties voor werknemers die aan de slag willen met hun ontwikkeling en scholing.
In 2009 lag de aandacht van de RWI bij scholing van werknemers, in het bijzonder in sectoren en bedrijven die getroffen waren door de crisis. Het RWI-onderzoek 'Scholing in crisistijd' laat zien dat WTV en deeltijd-WW een impuls vorm(d)en voor scholing op de werkvloer. Met name in de beginperiode van deeltijd-WW ging het vaak om interne scholing en korte externe cursussen. Wel liepen bedrijven tegen knelpunten aan, die te maken hadden met de financiering en de praktische organisatie van scholing. In de notitie 'Scholing in Crisistijd' die begin november 2009 gepresenteerd werd, formuleert de RWI een visie op de gesignaleerde knelpunten en mogelijke oplossingsrichtingen.
In eerdere jaren heeft de RWI zich verdiept in de studie- en beroepskeuze van jongeren, en de gevolgen daarvan voor de positie op de arbeidsmarkt. In maart 2008 verscheen het RWI-advies 'Voor de keuze'. Het advies bevat een oproep aan scholen om te investeren in effectieve begeleiding van jongeren en beschrijft de kernelementen van effectieve loopbaanoriëntatie en –begeleiding (LOB). In juni 2008 is een verkorte brochure verstuurd naar alle scholen en onderwijsinstellingen. In het verlengde daarvan heeft de RWI in 2009 onderzoek laten doen naar Onderbenutting bij mbo'ers: het fenomeen dat veel middelbaar opgeleide werknemers beneden hun opleidingsniveau aan de slag zijn. Onderbenutting lijkt vooral in laagconjunctuur relatief veel voor te komen, maar heeft ook een duidelijke relatie met de studiekeuze van jongeren. In 2008 is bovendien, onder penvoerderschap van de RWI, het Actieplan Leven Lang Leren vastgesteld. Daarin doen partijen uit onderwijs en arbeidsmarkt voorstellen en kondigen zij acties aan voor een verbeterde tweede leerweg voor werkenden en werkzoekenden.