In tijden van laagconjunctuur zijn meer mensen bereid een baan aan te nemen onder hun niveau. Deze zogenaamde onderbenutting kan op den duur leiden tot productieverlies en verlies van competenties. Uit het onderzoek ‘Onderbenutting bij mbo’ers: trends en verklaringen’ dat de RWI vandaag presenteert, komt naar voren dat ongeveer een kwart van de mbo’ers een baan onder het eigen niveau heeft. Onderbenutting komt met name voor bij jongeren (15-29 jaar); 36% van hen is werkzaam onder hun niveau. Daarnaast komt uit het rapport naar voren dat bijna de helft van alle werkenden op mbo-niveau de aansluiting tussen de eigen opleiding en baan niet optimaal vindt.
De gevolgen voor werknemers die onder hun niveau werken zijn vooral negatief indien de onderbenutting lang duurt. Ongeveer de helft van de schoolverlaters die onder hun opleidingsniveau beginnen, werkt na vier jaar nog steeds op een lager niveau dan de opleiding rechtvaardigt. Langdurig onder je niveau werken, leidt tot verlies van tijdens de opleiding opgedane competenties en kennis. Een dergelijke achterstand wordt slechts langzaam en soms niet ingelopen. Het rendement van het gevolgde onderwijs wordt daarmee beperkt. Daarnaast verdienen werknemers minder dan ze zouden kunnen.
De RWI is dan ook van mening dat onderbenutting een belangrijke plaats in zou moeten nemen op de agenda van het arbeidsmarktbeleid. Hierbij zal vooral aandacht moeten worden geschonken aan de aansluiting tussen het onderwijs en de arbeidsmarkt en de inrichting van de beroepsopleidingen. Door de dialoog tussen onderwijs en bedrijfsleven hierover te intensiveren kan een juiste afstemming van de behoeften van beide partijen tot stand komen.
Uiteraard speelt de conjunctuur ook een rol. In laagconjunctuur is men vaker gedwongen om onder hun niveau aan de slag te gaan en zijn de mogelijkheden om door te stromen geringer, ook voor degenen die tijdens hun werk door postinitiële scholing hun competentieniveau verhoogd hebben. Onderbenutting moet ook gezien worden in samenhang met de combinatie van arbeid en zorg. Werknemers kunnen ervoor kiezen beneden hun niveau aan de slag te gaan wanneer een eenvoudiger baan beter te combineren is met zorgtaken.
Onderbenutting is niet alleen een verliespost voor het heden, maar ook een remmende factor op het herstel in de toekomst. Wanneer de economie zich hersteld heeft, zal er meer behoefte zijn aan werknemers op hogere niveaus. Die werknemers zijn dan moeilijker te vinden.